Δυσγραφία: Κατανοώντας τις δυσκολίες πίσω από τις λέξεις
Η δυσγραφία αποτελεί μία από τις ειδικές μαθησιακές δυσκολίες που επηρεάζουν σημαντικά την εκπαιδευτική πορεία και την καθημερινότητα του παιδιού. Σύμφωνα με τη διεθνή βιβλιογραφία, η δυσγραφία αναφέρεται σε δυσκολίες που σχετίζονται με τη γραφή και συγκεκριμένα με τον σχεδιασμό και την οργάνωση των γραμμάτων (Deiner, 2013∙ Sousa, 2007∙ Moore & Pure, 2012∙ Τσιατά, 2005∙ Κούρτη, 2005).
Είδη Δυσγραφίας
Η δυσγραφία διακρίνεται σε δύο βασικές κατηγορίες:
- Κινητική δυσγραφία: αφορά δυσκολίες στην ανάκληση και εκτέλεση των απαραίτητων κινήσεων του χεριού για τη γραφή. Τα παιδιά συχνά δυσκολεύονται στον έλεγχο των κινήσεων των δαχτύλων, στη μνήμη των κινητικών προτύπων και στην οργάνωση του χώρου κατά τη γραφή.
- Γλωσσική δυσγραφία (ή διαταραχή της γραπτής έκφρασης): αφορά δυσκολίες στη γραπτή οργάνωση και έκφραση, όπως λάθη στη γραμματική, στη σύνταξη, στην ορθογραφία και στη σημασιολογία. Επίσης περιλαμβάνει δυσκολίες στη φωνολογική ενημερότητα, στη δομή του κειμένου και στην οργάνωση των ιδεών.
Χαρακτηριστικά της Δυσγραφίας
Τα παιδιά με δυσγραφία μπορεί να παρουσιάζουν:
- Δυσανάγνωστα, μεγάλα ή κυρτά γράμματα.
- Ανομοιομορφία στο μέγεθος των γραμμάτων και στην απόσταση μεταξύ των λέξεων.
- Ανάμιξη πεζών και κεφαλαίων γραμμάτων.
- Παραλείψεις, επαναλήψεις, αντικαταστάσεις ή συντομεύσεις συλλαβών και λέξεων.
- Δυσκολία στη μετάβαση από τη μία ιδέα στην άλλη και στην παραγωγή ολοκληρωμένου κειμένου.
- Περιορισμένο λεξιλόγιο και δυσκολία ανάκλησης λέξεων από τη μνήμη.
- Λάθη στην ορθογραφία, στα σημεία στίξης και στη σύνταξη.
- Προβλήματα λεπτής κινητικότητας, λανθασμένη στάση σώματος και ασυνήθιστο τρόπο σύλληψης του μολυβιού.
- Έντονη ή ανεπαρκή πίεση του γραφικού εργαλείου.
Μορφές Δυσγραφίας
Στη βιβλιογραφία συναντάμε τρεις επιμέρους μορφές δυσγραφίας (O’Harre, 1999∙ Μαρριδάκη-Κασσωτάκη, 2010∙ Sousa, 2007∙ Τρίγκα-Μερτίκα, 2010):
Δυσλεκτική δυσγραφία
- Δυσκολία στη φωνολογική ενημερότητα.
- Ορθογραφικά λάθη.
- Συχνά συνοδεύεται από δυσκολίες στην ανάγνωση.
Κινητική δυσγραφία
- Δυσκολία στον έλεγχο των κινήσεων του καρπού και των δαχτύλων.
- Δυσκολία στη μνήμη των κινήσεων που απαιτούνται για τη γραφή.
- Παρά τις κινητικές δυσκολίες, η ορθογραφία μπορεί να είναι σε καλό επίπεδο.
Χωρική δυσγραφία
- Δυσκολία τήρησης των περιθωρίων του τετραδίου.
- Ελλιπής οργάνωση αποστάσεων μεταξύ γραμμάτων και λέξεων.
- Δυσκολίες στην αντιγραφή και στην απομνημόνευση της οπτικής εικόνας των γραμμάτων.
Παρέμβαση
Η αντιμετώπιση της δυσγραφίας απαιτεί πολυεπίπεδη και εξατομικευμένη προσέγγιση:
- Λογοθεραπεία: ενίσχυση της φωνολογικής επίγνωσης, της γλωσσικής επεξεργασίας και της γραπτής έκφρασης.
- Ειδική αγωγή: ανάπτυξη στρατηγικών για τη βελτίωση της γραφής, της ορθογραφίας και της δομής του κειμένου.
- Εργοθεραπεία: παρέμβαση στις κινητικές δεξιότητες, στην οργάνωση του γραφοκινητικού προφίλ, στη σωστή χρήση γραφικού εργαλείου και στην ενίσχυση των δεξιοτήτων λεπτής κινητικότητας.
Συμπέρασμα
Η δυσγραφία δεν αφορά απλώς την «άσχημη γραφή», αλλά ένα ευρύτερο φάσμα δυσκολιών που συνδέονται με τη γραφή, τη γλώσσα, τη μνήμη και τις κινητικές δεξιότητες. Η έγκαιρη αναγνώριση των χαρακτηριστικών και η συνεργασία γονέων, εκπαιδευτικών και θεραπευτών είναι καθοριστικής σημασίας, ώστε το παιδί να ενισχύσει τις δεξιότητές του και να υποστηριχθεί στην εκπαιδευτική και κοινωνική του πορεία.
Επιμέλεια
Χαλδαιοπούλου Νικολέττα, Εργοθεραπεύτρια MSc, SI
Βιβλιογραφία
Κασσωτάκη-Μαριδάκη, 2005. Δυσκολίες μάθησης: μια ψυχοεκπαιδευτική προσέγγιση
Sousa, 2007. How special needs learn
Deiner, 2012. Children with specific learning disabilities