«Όταν τα χέρια μιλούν»: Κατανοώντας το Stimming στα παιδιά με αυτισμό

Πολλοί γονείς παρατηρούν ότι το παιδί τους επαναλαμβάνει κινήσεις ή ήχους, όπως να κουνάει τα χέρια του, να λικνίζεται μπρος-πίσω ή να μουρμουρίζει. Αυτές οι συμπεριφορές μπορεί αρχικά να φαίνονται περίεργες ή ανησυχητικές, όμως έχουν ένα πολύ σημαντικό ρόλο: είναι ο τρόπος του παιδιού να ρυθμίζει τον εαυτό του. Αυτό λέγεται stimming.

Τι είναι το Stimming;

Το stimming (συντομογραφία του self-stimulatory behavior) αναφέρεται σε επαναλαμβανόμενες κινήσεις ή ήχους που συχνά συναντάμε στον αυτισμό. Παραδείγματα είναι το χτύπημα των χεριών, το λίκνισμα του σώματος, το κούνημα των δακτύλων ή ήχοι όπως το χαμηλό τραγούδι και το μουρμουρητό.

Παρότι συχνά παρεξηγείται, το stimming αποτελεί έναν φυσικό και ενστικτώδη μηχανισμό που βοηθά το παιδί να νιώσει έλεγχο μέσα σε συναισθηματικό ή αισθητηριακό χάος. Μπορεί να είναι καθησυχαστικό και ρυθμικό, να μειώνει το άγχος και να στηρίζει τη συγκέντρωση.

Γιατί συμβαίνει το Stimming;

Το stimming δεν είναι τυχαίο∙ συνδέεται άμεσα με το πώς το παιδί βιώνει τον κόσμο γύρω του. Συνήθως εμφανίζεται:

• Σε φορτισμένα περιβάλλοντα: Δυνατοί θόρυβοι, έντονα φώτα ή απρόβλεπτες καταστάσεις μπορούν να προκαλέσουν αισθητηριακή υπερφόρτωση. Το stimming λειτουργεί ως «ανάσα» σε αυτές τις στιγμές.
• Όταν οι σκέψεις γίνονται θορυβώδεις: Υπερβολικές ή ενοχλητικές σκέψεις μπορεί να οδηγήσουν σε stimming, το οποίο βοηθά το παιδί να ηρεμήσει.
• Όταν τα συναισθήματα είναι έντονα: Είτε μιλάμε για ενθουσιασμό είτε για άγχος, το stimming προσφέρει τρόπο αποφόρτισης και ρύθμισης.

Πώς το βιώνουν τα ίδια τα παιδιά;

Πολλά αυτιστικά άτομα περιγράφουν το stimming ως παρηγορητικό και ανακουφιστικό. Για εκείνα, δεν είναι «περίεργη συνήθεια», αλλά ένας τρόπος να προστατεύσουν τον εαυτό τους, να επικοινωνήσουν ή και να δείξουν πώς νιώθουν.
Κάποια stims μπορεί μάλιστα να λειτουργούν ως «σήματα» για τους ανθρώπους που είναι κοντά στο παιδί, αποκαλύπτοντας αν νιώθει χαρά, άγχος ή κόπωση.

Δυστυχώς, η κοινωνία συχνά βλέπει το stimming με αρνητικό μάτι. Αυτό μπορεί να οδηγήσει τα παιδιά και τους ενήλικες στο να αισθάνονται ντροπή ή να προσπαθούν να το καταπιέσουν, ειδικά σε δημόσιους χώρους. Γι’ αυτό, πολλοί αυτιστικοί ενήλικες ζητούν αποδοχή του μη-επιβλαβούς stimming, αναγνωρίζοντας τη μεγάλη σημασία του για την ψυχική τους ευεξία.

Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς;

• Δείτε πέρα από τη συμπεριφορά: Θυμηθείτε ότι το stimming δεν είναι κακή συνήθεια, αλλά πολύτιμος μηχανισμός αυτορρύθμισης.
• Δημιουργήστε ένα ήρεμο περιβάλλον: Ελαττώστε δυνατούς ήχους, φώτα ή άλλα ερεθίσματα που μπορεί να επιβαρύνουν το παιδί.
• Προωθήστε την αποδοχή: Ενημερώστε δασκάλους, συγγενείς και φίλους για το τι είναι το stimming, ώστε να καλλιεργηθεί κατανόηση και σεβασμός.
• Εστιάστε στην ασφάλεια: Αν οι κινήσεις γίνουν επιβλαβείς (π.χ. αυτοτραυματισμός), ζητήστε τη βοήθεια ειδικών για πιο ασφαλείς εναλλακτικές.

Συμπέρασμα

Το stimming είναι ένας φυσικός και προσαρμοστικός τρόπος με τον οποίο τα παιδιά στον αυτισμό πλοηγούνται στον κόσμο.
Με το να το κατανοούμε και να το αποδεχόμαστε, τους δίνουμε χώρο να εκφράζονται με ασφάλεια και να χρησιμοποιούν το stimming ως εργαλείο αυτορρύθμισης και συναισθηματικής ισορροπίας.

Η αποστολή των γονέων δεν είναι να το εξαλείψουν, αλλά να δημιουργήσουν ένα περιβάλλον όπου το παιδί νιώθει ασφάλεια, αποδοχή και κατανόηση.

Επιμέλεια: Νικολέττα Χαλδαιοπούλου, Εργοθεραπεύτρια MSc, SI

Kapp, S. K., Steward, R., Crane, L., Elliott, D., Elphick, C., Pellicano, E., & Russell, G. (2019). ‘People should be allowed to do what they like’: Autistic adults’ views and experiences of stimming. ​ Autism, 23(7), 1782–1792. https://doi.org/10.1177/1362361319829628