Υποστήριξη Μαθητών με Αισθητηριακές Προκλήσεις στην Τάξη

Μια εικόνα για αρχή

Φανταστείτε δύο μαθητές στην ίδια τάξη.
Ο Γιάννης κάθεται στο θρανίο του και δεν φαίνεται να αντιλαμβάνεται το κουδούνι που μόλις χτύπησε – συνεχίζει να ζωγραφίζει αμέριμνος, σαν να μην συνέβη τίποτα. Χρειάζεται επαναλαμβανόμενες υπενθυμίσεις για να σηκωθεί και να ετοιμαστεί για διάλειμμα.
Από την άλλη, η Μαρία, μόλις ακούει το κουδούνι, κλείνει τα αυτιά της με τα χέρια και δείχνει έντονη ενόχληση, σαν ο ήχος να είναι υπερβολικά δυνατός και δυσάρεστος.

Ο Γιάννης παρουσιάζει ένα προφίλ υποανταπόκρισης – το νευρικό του σύστημα χρειάζεται περισσότερα και ισχυρότερα ερεθίσματα για να ενεργοποιηθεί και να ανταποκριθεί.
Η Μαρία, αντίθετα, δείχνει ένα προφίλ υπερανταπόκρισης – το νευρικό της σύστημα δέχεται τα ερεθίσματα ως υπερβολικά έντονα, γεγονός που μπορεί να προκαλέσει άγχος ή αποφυγή.

Αυτή η μικρή εικόνα μάς υπενθυμίζει ότι στην τάξη συναντάμε μαθητές με διαφορετικά αισθητηριακά προφίλ, τα οποία απαιτούν προσαρμοσμένες στρατηγικές υποστήριξης.

Στρατηγικές Ενεργοποίησης και Ηρεμίας

Τα άτομα με προφίλ υποανταπόκρισης επωφελούνται από δραστηριότητες που αυξάνουν την εγρήγορση και την εμπλοκή. Σύντομα διαλείμματα με κίνηση, όπως διατάσεις, άλματα ή τρέξιμο επιτόπου, βοηθούν να «μπουν σε ρυθμό». Απτικά εργαλεία (πλαστελίνες, λαστιχάκια, υφές) ενισχύουν την κινητική διέγερση, ενώ ακόμη και απλά ερεθίσματα, όπως τραγανά σνακ ή αρωματισμένο νερό, μπορούν να λειτουργήσουν υποστηρικτικά.

Τα άτομα με προφίλ υπερανταπόκρισης χρειάζονται στρατηγικές ηρεμίας. Οι ήσυχες γωνιές στην τάξη, η χρήση ακουστικών που μειώνουν τον θόρυβο και τα εργαλεία χαλάρωσης (μπαλάκια άγχους, λωρίδες Velcro, βοηθήματα μάσησης) προσφέρουν ανακούφιση. Τεχνικές βαθιάς πίεσης, όπως βαριές κουβέρτες ή σταθερές πιέσεις, καθώς και αργές ρυθμικές ασκήσεις αναπνοής, συμβάλλουν στη ρύθμιση.

Προσαρμογές στη Διάταξη της Τάξης

Η τοποθέτηση των μαθητών είναι κρίσιμη. Άτομα με προφίλ υποανταπόκρισης μπορεί να ωφεληθεί όταν βρίσκεται κοντά σε πιο «ζωντανά» σημεία, όπως πόρτες ή παράθυρα, όπου τα ερεθίσματα είναι περισσότερα. Αντίθετα άτομα με προφίλ υπερανταπόκρισης ενδέχεται να τους ωφελήσει  το να  τοποθετούνται σε πιο ήσυχες θέσεις, όπως γωνίες ή θρανία με την πλάτη στον τοίχο. Παράλληλα, οι γαλήνιοι χρωματισμοί και η μείωση της οπτικής ακαταστασίας στους τοίχους υποστηρίζουν όλους τους μαθητές.

Διδακτικές Τεχνικές

Σε περιπτώσεις υποανταπόκρισης, η ποικιλία στον τόνο της φωνής, οι χειρονομίες και οι διαδραστικές μέθοδοι κρατούν το ενδιαφέρον ζωντανό. Από την άλλη, σε περιπτώσεις  υπερανταπόκρισης επωφελούνται από σαφείς, σταθερές ρουτίνες και την ελαχιστοποίηση των εκπλήξεων. Η πολυαισθητηριακή μάθηση (αφή, κίνηση, όσφρηση) εμπλουτίζει τη διδασκαλία και ενισχύει την εμπλοκή όλων των μαθητών.

Διαχείριση Μεταβάσεων

Οι μεταβάσεις γίνονται πιο εύκολες με στοχευμένη υποστήριξη. Ένα ατομο με προφίλ υποανταπόκρισης μπορεί να αναλάβει ενεργούς ρόλους – να μεταφέρει υλικά ή να οδηγήσει τη σειρά – ώστε να διατηρείται σε εγρήγορση. Αντίθετα, Ένα άτομο με προφίλ υπερανταπόκρισης μπορεί να αισθάνεται πιο άνετα όταν έχει τη δυνατότητα να μετακινηθεί πρώτο ή τελευταίο, αποφεύγοντας τον συνωστισμό και τον θόρυβο. Οπτικοί πίνακες και λεκτικές υπενθυμίσεις συμβάλλουν στην καλύτερη προετοιμασία.

Διάλειμμα και Φυσική Αγωγή

Κατά τη διάρκεια του διαλείμματος ή της γυμναστικής, ένα άτομο με προφίλ υποανταπόκρισης χρειάζεται ενθάρρυνση για δραστήριες δραστηριότητες, όπως οι κούνιες ή οι τσουλήθρες. Στην αντίθετη περίπτωση (υπεανταπόκριση), μπορεί να βρει γαλήνη σε πιο ήσυχες ενασχολήσεις, όπως σχέδια με κιμωλία ή παιχνίδια με μπίλιες.

Εργαλεία και Υποστηρικτικά Μέσα

Η χρήση βοηθημάτων προσαρμοσμένων στις ανάγκες του παιδιού ενισχύει την αυτορρύθμιση. Μαξιλάρια ισορροπίας, βαριά γιλέκα, παιχνίδια fidget και βοηθήματα μάσησης είναι μερικές επιλογές. Σε μαθητές με ευαισθησία στον θόρυβο, χρήσιμη μπορεί να είναι η προστασία ακοής ή η απαλή μουσική.

Υποστήριξη Συμπεριφοράς

Οι στρατηγικές αυτορρύθμισης που αναπτύσσουν τα παιδιά, ακόμη και αν φαίνονται ασυνήθιστες, αξίζουν αναγνώριση και επικύρωση. Η θετική ενίσχυση όταν οι στρατηγικές αυτές είναι αποτελεσματικές, αλλά και η προσφορά εναλλακτικών όταν γίνονται διασπαστικές, ενδυναμώνουν τους μαθητές.

Συνεργασία με Γονείς

Η επικοινωνία με τις οικογένειες εξασφαλίζει συνέχεια. Η ανταλλαγή πληροφοριών για το προφίλ αισθητηριακής επεξεργασίας και για τις στρατηγικές της τάξης βοηθά στη διατήρηση σταθερότητας και στο σπίτι. Απλές πρακτικές, όπως ασκήσεις αναπνοής ή βοηθήματα μάσησης, μπορούν να γίνουν μέρος της οικογενειακής ρουτίνας.

Αυτογνωσία Εκπαιδευτικού

Η κατανόηση των προσωπικών τάσεων κάθε εκπαιδευτικού στην αισθητηριακή επεξεργασία είναι σημαντική, γιατί αυτές επηρεάζουν την αλληλεπίδραση με τους μαθητές. Η αυτοπαρατήρηση και η διάθεση προσαρμογής ενισχύουν τη δημιουργία ενός πιο συμπεριληπτικού περιβάλλοντος.

Συμπέρασμα

Οι διαφορετικές αισθητηριακές ανάγκες δεν είναι εμπόδιο αλλά ευκαιρία για μια πιο ευέλικτη και συμπεριληπτική τάξη. Αναγνωρίζοντας τα προφίλ υποανταπόκρισης και υπερανταπόκρισης, και εφαρμόζοντας απλές αλλά στοχευμένες στρατηγικές, οι εκπαιδευτικοί μπορούν να καλλιεργήσουν ένα περιβάλλον όπου όλοι οι μαθητές έχουν χώρο να μάθουν και να ανθίσουν.

Σε περιπτώσεις η συνεργασία με έναν εργοθεραπευτή μπορεί να προσφέρει καθοδήγηση και πρακτικές λύσεις προσαρμοσμένες στις ανάγκες κάθε παιδιού.

Επιμέλεια: Xαλδαιοπούλου Νικολέττα, Εργοθεραπεύτρια MSc, SI

Πηγή 

Thoonsen, M., & Lamp, C. (2022). ​ Sensory solutions in the classroom: The teacher’s guide to fidgeting, inattention and restlessness. ​ Jessica Kingsley Publishers. ​